SBI Data Leak : ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (SBI) ਦੇ 3,897 ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਡਾਰਕ ਵੈੱਬ ‘ਤੇ ਮਿਲਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ, ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ, ਈਮੇਲ, ਘਰ ਦਾ ਪਤਾ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ (Loan) ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੇਰਵੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਵੀ SBI ਵਿੱਚ ਖਾਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਈਬਰ ਠੱਗ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਡਾਟਾ ਲੀਕ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੀ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ?
ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਨੰਬਰ ਤੋਂ ਫ਼ੋਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ੋਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ SBI ਦਾ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਹੀ ਨਾਮ, ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ, ਘਰ ਦਾ ਪਤਾ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਬੈਂਕ ਦਾ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸਾਈਬਰ ਠੱਗ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਡਾਟਾ ਲੀਕ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?
ਫਿਲਹਾਲ SBI ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਸੂਚੀ ਜਾਂ ਜਾਂਚ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਗਾਹਕ ਖ਼ੁਦ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਣ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੀਕ ਹੋਈ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ SBI ਦੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ SBI ਗਾਹਕ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੀਕ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕੀ ਠੱਗੀ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਬੈਂਕ ਪੈਸੇ ਵਾਪਸ ਕਰੇਗਾ?
RBI ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਜੇਕਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਬੈਂਕ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਖ਼ਾਮੀ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਝੱਲਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਨਾ ਬੈਂਕ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗਾਹਕ ਦੀ, ਸਗੋਂ ਕਿਸੇ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਵੱਲੋਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤਹਿਤ ਤਿੰਨ ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਜ਼ੀਰੋ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ (Zero Liability) ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਮਿਲਣ ਦੇ 10 ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰਕਮ ਵਾਪਸ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਗਾਹਕ ਖ਼ੁਦ ਕਿਸੇ ਠੱਗ ਨੂੰ OTP ਜਾਂ PIN ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਨਿਯਮਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਈਬਰ ਠੱਗੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?
– ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ OTP ਜਾਂ ATM PIN ਸਾਂਝਾ ਨਾ ਕਰੋ।
– ਬੈਂਕ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ੱਕੀ ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਮੈਸੇਜਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ।
– ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੱਸ ਕੇ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ‘ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ।
– ਬੈਂਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਕਰੋ।
ਠੱਗੀ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿੱਥੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰੀਏ?
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਾਈਬਰ ਠੱਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ 1930 ‘ਤੇ ਫ਼ੋਨ ਕਰੋ ਜਾਂ cybercrime.gov.in ‘ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰੋ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਵੀ ਸੂਚਿਤ ਕਰੋ।ਜੇਕਰ ਬੈਂਕ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ RBI ਦੇ ਲੋਕਪਾਲ ਕੋਲ cms.rbi.org.in ਰਾਹੀਂ ਮੁਫ਼ਤ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਮਾਮਲਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।