Petrol-Diesel Price : ਹੋਰਮੁਜ਼ ‘ਚ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤੇਲ ਸੰਕਟ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਤੇਲ ਖਰੀਦਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ,ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀ ਕਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਭਾਰਤ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਤਾਂ ਬਚ ਗਿਆ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਰਾਹ ਵੀ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਛੂਟ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਾਈ।
ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਸਿਰਫ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਐਨਰਜੀ ਸੈਕਟਰ ਲਈ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡੰਘੀ ਵਿੱਚ ਟੈਂਕਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਖਰਚ ਵੀ ਕਾਫੀ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ 72 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਵੱਧ ਕੇ 105 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਹੁਣ ਕੀ ਵਿਕਲਪ ਹਨ?
ਭਾਰਤ ਲਈ ਹੁਣ ਦੋਹਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ’ਤੇ ਫਿਰ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਧਨ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਗਭਗ 3 ਰੁਪਏ ਵਧ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਹੋਰ ਵਧਣਗੀਆਂ?
ਰੂਸੀ ਤੇਲ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ ਭਾਰਤ
ਯੂਕਰੇਨ-ਰੂਸ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਖਰੀਦਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਰੂਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤਾ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਦਿੱਤਾ। ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇਹ ਭਾਰਤ ਲਈ ਮਹਿੰਗਾਈ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦੀ ਢਾਲ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।ਭਾਰਤ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰੂਡ ਆਇਲ ਖਰੀਦਿਆ ਅਤੇ ਰਿਫਾਈਨਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਵਧੀਆ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਇਆ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰੂਸ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦਾ ਸਪਲਾਇਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵੱਲੋਂ ਈਰਾਨ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡੰਘੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਚੜ੍ਹਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਡਰ ਬਣ ਗਿਆ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਇਰਾਕ, ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ UAE ਤੋਂ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਰੂਸੀ ਤੇਲ ’ਤੇ ਛੂਟ ਖਤਮ
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸੰਕਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ’ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲੋਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰੂਡ ਕਾਰਗੋ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਛੂਟ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਧਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਇਹ ਛੂਟ ਹੁਣ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਛੂਟ ਰੂਸ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਫਾਇਦਾ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ ਰੂਸ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਕਰਕੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਲੱਗ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ’ਤੇ
ਹੁਣ ਜੇ ਭਾਰਤੀ ਰਿਫਾਈਨਰੀਆਂ ਰੂਸ ਤੋਂ ਤੇਲ ਖਰੀਦ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਚਰਮ ’ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਬਿੱਲ ਕਾਫੀ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉੱਚੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ਪਵੇਗਾ। ਪੈਟਰੋਲ, ਡੀਜ਼ਲ, LPG ਸਿਲੰਡਰ, ਹਵਾਈ ਕਿਰਾਏ ਅਤੇ ਲੋਜਿਸਟਿਕ ਖਰਚ ਸਭ ਮਹਿੰਗੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਕੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ਲਈ ਹੁਣ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਟੈਕਸ ਘਟਾ ਕੇ ਜਾਂ ਸਬਸਿਡੀ ਦੇ ਕੇ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ’ਤੇ ਬੋਝ ਵਧੇਗਾ।ਸਰਕਾਰ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣ ਲਈ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜਾ ਵਿਕਲਪ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਿਟੇਲ ਫਿਊਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਕਲਪ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਹੀ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਫਿਊਲ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਦਮ ਲਾਗੂ ਕਰਨੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ