Commonwealth Games History :
1891 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਦਰੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1934 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।
ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ (Commonwealth Games 2026) ਦਾ 23ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਅੱਜ ਗਲਾਸਗੋ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 23 ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ 74 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਥਲੀਟ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 2 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਚੱਲੇਗਾ। ਭਾਰਤ 125 ਐਥਲੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਠ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਅਸੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਤੱਥ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
1891 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਦਰੀ ਜੌਨ ਐਸਟਲੀ ਕੂਪਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ “ਪੈਨ-ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕ ਫੈਸਟੀਵਲ” ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਿਆ।
1911 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਾਰਜ ਪੰਜਵੇਂ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ਼ ਐਂਪਾਇਰ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੈਨੇਡਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕੋ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਪਹਿਲੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈਆਂ?
ਪਹਿਲੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 1930 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹੈਮਿਲਟਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖੇਡ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ 1928 ਦੇ ਐਮਸਟਰਡਮ ਓਲੰਪਿਕ ਦੌਰਾਨ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਰ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਿਡਾਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਕਾਫ਼ੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਹਿਲੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਹੋਈਆਂ।
ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 400 ਖਿਡਾਰੀ ਖੇਡੇ ਸਨ।
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 11 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 400 ਐਥਲੀਟਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡਾਈਵਿੰਗ, ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ, ਤੈਰਾਕੀ, ਐਥਲੈਟਿਕਸ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਤੇ ਲਾਅਨ ਬਾਊਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਅੱਜ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਐਥਲੀਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧੇਰੇ ਹੈ।
ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਰੋਅਰ ਬੌਬੀ ਪੀਅਰਸ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।
ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ?
ਭਾਰਤ 1934 ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਜੇ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਛੇ ਐਥਲੀਟ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਰਾਸ਼ਿਦ ਅਨਵਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 1942 ਅਤੇ 1946 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ 1950 ਵਿੱਚ ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਈਆਂ।
ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਕਿਸਨੇ ਜਿੱਤਿਆ?
ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ਕਾਰਡਿਫ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ 440-ਗਜ਼ ਦੌੜ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ “ਫਲਾਇੰਗ ਸਿੱਖ” ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਵਾਨ ਲੀਲਾ ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਉਸੇ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।
ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਦੋਂ ਕੀਤੀ?
ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅੱਸੀ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਬਣਿਆ, ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 38 ਸੋਨ, 27 ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ 36 ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, ਭਾਰਤ ਤਗਮਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੈ।