Arthritis In Children : ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗਠੀਏ (Arthritis) ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਗਠੀਏ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਠੀਆ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹਰ ਸਾਲ 20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਓਸਟੀਓਪੋਰੋਸਿਸ ਦਿਵਸ (World Osteoporosis Day) ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਓਸਟੀਓਪੋਰੋਸਿਸ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਮਧੂਕਰ ਰੇਨਬੋ ਚਿਲਡਰਨਜ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਅੰਜੂ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਦ, ਸੋਜ ਜਾਂ ਅਕੜਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਡਣ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਦਾ ਅਸਰ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗਠੀਆ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਗਠੀਏ ਦੀ ਇੱਕ ਆਮ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜੁਵੇਨਾਈਲ ਇਡੀਓਪੈਥਿਕ ਆਰਥਰਾਈਟਿਸ (Juvenile Idiopathic Arthritis – JIA) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜੋੜਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਅਕੜਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਤੁਰਨ-ਫਿਰਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਠੀਏ ਦੇ ਇਹ 5 ਵੱਡੇ ਲੱਛਣ
1. ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣ ਸਮੇਂ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕੜਨ : ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਰਨ-ਫਿਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋੜ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਕੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਗਠੀਏ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
2. ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸੋਜ : ਬੱਚੇ ਦੇ ਗੋਡਿਆਂ, ਗਿੱਟਿਆਂ ਜਾਂ ਗੁੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੱਟ ਦੇ ਸੋਜ ਜਾਂ ਗਰਮਾਹਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਵੀ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
3. ਤੁਰਨ ਸਮੇਂ ਲੰਗੜਾਉਣਾ: ਜੇਕਰ ਬੱਚਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੱਟ ਦੇ ਲੰਗੜਾ ਕੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਲੱਤ ‘ਤੇ ਭਾਰ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
4. ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ : ਜੇਕਰ ਬੱਚਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ, ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਮੋੜਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਓ।
5. ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਲਗਾਤਾਰ ਥਕਾਵਟ : ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਘਟਣਾ ਵੀ ਗਠੀਏ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਹਰ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਗਠੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਠੀਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਖੇਡਦੇ ਸਮੇਂ ਸੱਟ ਲੱਗਣ, ਡਿੱਗਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਵੀ ਦਰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਦਰਦ ਜਾਂ ਸੋਜ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਬੁਖਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਾਵਧਾਨ!
ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜੋੜ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਗਰਮਾਹਟ ਦੇ ਨਾਲ ਬੁਖਾਰ ਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਬੱਚਾ ਲੱਤ ‘ਤੇ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋੜ ਵਿੱਚ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਲਦੀ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਠੀਏ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਡਾਕਟਰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਜਾਂ ਐੱਮਆਰਆਈ (MRI) ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਠੀਏ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਕੋਈ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣਾ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ?
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੋਜ ਬਣੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਹੀ ਇਲਾਜ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ‘ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸੋਜ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ, ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵੀ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਠੀਏ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੋਜ (Uveitis) ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਦੇ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Check out below Health Tools-
Calculate Your Body Mass Index ( BMI )
Calculate The Age Through Age Calculator