ਭਾਰਤ 26 ਜਨਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਆਪਣਾ 77ਵਾਂ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਿਨ 1950 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਡਿਊਟੀ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਰੇਡ, ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਝਾਂਕੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਫਲਾਈ-ਪਾਸਟ ਇਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਅਕਸਰ ਉਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ‘ਤੇ ਤਿਰੰਗਾ ਫਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਖੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਵਾਇਤ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ।
ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਅਤੇ ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ‘ਤੇ ਤਿਰੰਗੇ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤ ਦਾ ਫਰਕ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਵਜ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 26 ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ 15 ਅਗਸਤ ਦੋਹਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਦਿਨਾਂ ਤਿਰੰਗੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ‘ਤੇ ਤਿਰੰਗਾ ਖੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ‘ਤੇ ਤਿਰੰਗਾ ਫਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਰਕ ਸਿਰਫ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਿਰੰਗਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ
ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ‘ਤੇ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤਿਰੰਗੇ ਝੰਡੇ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕਰਨਗੇ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਮੁਖੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਿਰੰਗਾ ਫਹਿਰਾਉਣ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਅਰਥ
ਤਿਰੰਗਾ ਫਹਿਰਾਉਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਧਵਜਸਤੰਭ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੱਕ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ‘ਤੇ ਇਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਪਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਤਿਰੰਗਾ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਫਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਮ
ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਮਾਰੋਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਾਰਤਵ ਪਥ ‘ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਰੰਗਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰਗਾਨ ਜਨ ਗਣ ਮਨ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਤੋਪਖਾਨਾ ਰੇਜ਼ੀਮੈਂਟ 21 ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਸਲਾਮੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਥਲ ਸੈਨਾ, ਨੌਸੈਨਾ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਝਾਂਕੀਆਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਫਲਾਈ-ਪਾਸਟ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ 2026 ਦੇ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਥੀਮ
77ਵੇਂ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਮੌਜੂਦਗੀ ਰਹੇਗੀ। ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਦੋ ਉੱਚ ਨੇਤਾ ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਹੋਣਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਐਂਟੋਨਿਓ ਕੋਸਟਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਰਸੁਲਾ ਵੌਨ ਡੇਰ ਲੇਯਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਦੀ ਥੀਮ “ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਦਾ ਮੰਤਰ: ਵੰਦੈ ਮਾਤਰਮ” ਅਤੇ “ਸਮ੍ਰਿਧਿ ਦਾ ਮੰਤਰ: ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ” ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਰਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ‘ਤੇ ਤਿਰੰਗਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਨੇਹਾ
26 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਤਿਰੰਗਾ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਪੂਰਨ ਗਣਰਾਜ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਤਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਥਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੋਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ