ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਡਾ. ਐਲ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਵਾਂਗ ਬਦਲਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਇਲਨਵਾਦਕ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਚਾਲਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਵਾਇਲਨ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਸਿੰਫਨੀ ਹਾਲ, ਜੈਜ਼ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ‘ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ, ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣਨ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ “ਚਿਹਰੇ ਭਾਵੇਂ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਅੱਜ ਜੋ ਵੀ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਕਨੀਕੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ”
ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਨਾਲ ਇਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯਾਦਾਂ, ਵਿਸਥਾਪਨ ਦੇ ਟੌਮਾ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਅਣਕਿਆਸੀ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣ ਗਲੋਬਲ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 35ਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਮੰਚ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਡਾ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਜਾਫਨਾ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨੱਲੂਰ ਕੰਡਾਸਵਾਮੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਛੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਦਰਅਸਲ, ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਪਲ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, “ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂ। ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਛੇ ਸਾਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦ੍ਰਿੜ ਸਨ। ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੋਲੋ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਇਲਨ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਡਾ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਹੁਣ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਵਜਾਇਆ ਸੀ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਯਾਦ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੂਬ ਤਾੜੀਆਂ ਵੱਜੀਆਂ ਸ ਨ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਖੁਦ ਬੱਚੇ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।
ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “1958 ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਿੰਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰੁਕ ਗਈ। ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। “ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ।” “ਅਸੀਂ ਅੱਠ ਲੋਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ 0 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।” ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ।
ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਇਸਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੋਲੋਿਸਟਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਇੱਕ ਸੋਲੋ ਸਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ।” ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਦਮ ਸੀ।” ਵਾਇਲਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਸਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸਦੀ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਮੰਚ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ।”
ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਇਲਨ ਤਿੱਕੜੀ, ਡਾ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਪਾਲਘਾਟ ਮਨੀ ਅਈਅਰ ਵਰਗੇ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਾਇਲਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਮੈਡੀਸਿਨ ਜਾਂ ਮਿਊਜ਼ਿਕ? ਦੋਹਾਂ ਚੋਂ ਚੁਣਨਾ
ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਡਾ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਨੇ ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਐਂਟਰੈਂਸ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਮੈਡੀਕਲ ਸੀਟ ਕਿਉਂ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਚੋਣ ਜਨੂੰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਅਸੀਂ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਪਸੰਦ ਸੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਨਾਲ ਸਟੈਬਲਿਟੀ ਮਿਲਦੀ।”
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਲਾਹ ਸੀ। ਉਸ ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੈਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਣੀ ਸੀ।”
ਡਾ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਉਦੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਵੈਸਟਰਨ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਐਲਬਮ “ਫੈਂਟੇਸੀ ਵਿਦਾਊਟ ਲਿਮਿਟਸ” ਅਤੇ “ਕਨਵਰਸੇਸ਼ਨਜ਼” (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੈਜ਼ ਲੈਜੇਂਡ ਸਟੀਫਨ ਗ੍ਰੈਪੇਲੀ ਨਾਲ) ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਬੀ ਹੈਨਕੌਕ ਅਤੇ ਮਾਈਲਸ ਡੇਵਿਸ ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੰਗੀਤ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਸੁਰ ਲਿਖਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹੀ ਉਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਵੀ ਸੱਦੇ ਮਿਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰ ਫਿਲਮ “ਸਲਾਮ ਬੰਬੇ!” ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਵੀ ਨੋਟ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਵੀ ਨੋਟ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਨਹੀਂ।”
ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡਾ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਇਲਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, “ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।” ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣ ਗਲੋਬਲ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ, 1992 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਅਤੇ ਹੀਲਿੰਗ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣ ਗਿਆ।
ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਜੈਜ਼, ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਜਿਸ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਉਹ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਹਿਯੋਗ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।”
ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਆਰਕੈਸਟਰਾ, ਕੋਇਰ ਅਤੇ ਬੈਲੇ ਪੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ। ਇਸਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਨਵਗ੍ਰਹਿ ਸਿੰਫਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨੌਂ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਛੰਦਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ 45-ਮਿੰਟ ਦੀ ਸਿੰਫੋਨਿਕ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਡੂੰਘਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੋਵੇਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।