Tractor Note : ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ 1 ਜਾਂ 5 ਰੁਪਏ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਟ ਪਏ ਹਨ? ਜੇਕਰ ਹਾਂ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਦਾਅਵੇ ਦੇਖੇ ਹੋਣ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ 5 ਰੁਪਏ ਦੇ ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਟ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਟਰੈਕਟਰ ਨਾਲ ਖੇਤ ਵਾਹੁੰਦੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਈ ਆਨਲਾਈਨ ਪੋਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੋਟ ਦੇ ਬਦਲੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਕੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਇੰਨੀ ਕੀਮਤ ਹੈ? ਕੀ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਟਰੈਕਟਰ ਵਾਲਾ ਨੋਟ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਲਾਮਾਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਠੱਗੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ? ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ 1 ਅਤੇ 5 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ ਕਿਵੇਂ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਉਂ ਖ਼ਾਸ ਹੈ ਟਰੈਕਟਰ ਵਾਲਾ ਨੋਟ?
5 ਰੁਪਏ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਟ ਨੂੰ ਟਰੈਕਟਰ ਵਾਲਾ ਨੋਟ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਟਰੈਕਟਰ ਨਾਲ ਖੇਤ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨੋਟ ਦਾ ਸਬੰਧ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਉਸ ਕਰੰਸੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੋਟਾਂ ‘ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਕਾਰਨ ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਟ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਹੈ।
1 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ ਦੀ ਕੀ ਹੈ ਕਹਾਣੀ?
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਮੁਤਾਬਕ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1 ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੋਟ 30 ਨਵੰਬਰ 1917 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੋਟ ‘ਤੇ ਕਿੰਗ ਜਾਰਜ ਪੰਜਵੇਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1926 ਵਿੱਚ 1 ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੋਟ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਅਗਸਤ 1940 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1949 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਵੇਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਾਲਾ 1 ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਸਤੰਭ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 1 ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੋਟ RBI ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਿੰਨੇ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਵਿਕਦੇ ਹਨ ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਟ?
ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਛਪਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼, ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੁਰਲੱਭਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੋਟ ਦਾ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 786 ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਅੰਕ ਹਨ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨੋਟ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਪਾਈ ਦੀ ਗਲਤੀ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਪੁਰਾਣੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਵਾਲੇ ਨੋਟ ਦੀ ਕੀਮਤ ਆਮ ਨੋਟ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਟ ਦੇ ਬਦਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਂ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਮਿਲਣਗੇ।
ਇੱਕ ਨੀਲਾਮੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਕ, ਟਰੈਕਟਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ 5 ਰੁਪਏ ਦੇ ਇੱਕ ਨੋਟ ਨੂੰ 3,000 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਛਪਾਈ ਦੀ ਗਲਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਰਲੱਭ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੀਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਛਪਾਈ ਦੀ ਗਲਤੀ ਵਾਲੇ ਨੋਟ ਦੀ ਕੀਮਤ 10,000 ਰੁਪਏ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਕੀ ਆਨਲਾਈਨ ਵੀ ਵਿਕ ਰਹੇ ਹਨ ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਟ?
ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਟਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਵੇਚ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਠੱਗੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਕਾਊਂਟ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦਿਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਫੀਸ, GST ਜਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਪੈਸੇ ਮੰਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਰਜ਼ੀ ਆਫਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ RBI ਨੇ 4 ਅਗਸਤ 2021 ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
RBI ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਟਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਵੇਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਰਫ਼ੋਂ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਫੀਸ ਜਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਸੂਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਟ ਦੇ ਬਦਲੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਐਡਵਾਂਸ ਫੀਸ ਨਾ ਦਿਓ।
ਕੀ ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਟ ਅੱਜ ਵੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ?
RBI ਮੁਤਾਬਕ, ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ 2 ਅਤੇ 5 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੈਧ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਨਤਾ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 1 ਰੁਪਏ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਟ ਵੀ ਅੱਜ ਵੈਧ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਵੀ ਟਰੈਕਟਰ ਵਾਲਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨੋਟ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਮਿਲਣ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ‘ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂਚ ਕੀਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ।